← Older posts

 

Studio Liaan ontwerpt belevingen voor verandering & vernieuwing binnen organisaties. We gebruiken elementen uit de kunsten om een proces te verhelderen en te intensiveren.

Belevingsadvies en -tools, teamdagen en maatwerk.

verrassen – beleven – anders kijken – verbeelden – verbinden

 

Beeldenwereld; over beelden, beïnvloeding en waarde

Deze tekst is gebaseerd op een verhaal dat Linde vertelde bij InspirationShot Nijmegen

Afgelopen week zat ik in de trein, ik werk veel in Utrecht en Amsterdam en als ik dan een echt productieve dag heb gehad, sta ik mezelf soms toe een uurtje te hangen en me te vermaken met wat lectuur. Deze keer las ik de Elle Eten, een blad voor dames tussen de 20 en de 40 die ambitieus zij en iets van hun leven willen maken. Ik voelde me dus erg aangesproken ;) . De Elle Eten ging deze keer over duurzaamheid, een hip thema op dit moment. Wat me opviel was de aandacht voor eerlijk en echt eten; puur, vers, lokaal, biologisch. De advertenties daarentegen kwamen voornamelijk van Unilever of andere grote bedrijven en prezen kant en klare sausjes aan.

Door het lezen deed ik twee opmerkelijke ontdekkingen die met mijn vak te maken hebben:
1. Iets is niet altijd wat het lijkt – denk je te kijken naar een hip verantwoord blad, krijg je toch nog advertenties met fabrieksvoer te zien.
2. Eten is te vergelijken met beelden – je hebt fastfood en fastbeeld, maar ook eerlijk eten en eerlijk beeld.

Bewust en onbewust
We krijgen iedere dag te maken met enorme hoeveelheden beeld. Het grootste gedeelte van de beelden die we zien zoeken we niet bewust op. We zien ze door reclames op straat, op internet of op televisie. Een kleiner gedeelte zoeken we bewust op, bijvoorbeeld een film die we zelf kiezen of een tentoonstelling waar we naartoe gaan. En maar een heel klein gedeelte kiezen we heel bewust. Bijvoorbeeld een schilderij dat je koopt en thuis ophangt.

De invloed van beelden is heel sterk omdat ze direct informatie geven. Het spreekwoord is niet voor niets: een beeld zegt meer dan duizend woorden. Er zijn steeds meer aanwijzingen dat het onbewuste denken een veel grotere invloed heeft dan ons bewuste denken. De beïnvloeding door beelden gaat voornamelijk onbewust. (Ab Dijksterhuis heeft daar een mooi boek over geschreven, Het slimme onbewuste)

Beïnvloeding
Veel van de beelden de we tegenkomen zijn beelden die ontworpen en gemaakt zijn om ons opzettelijk te beïnvloeden. Dan kun je denken aan reclamefilmpjes, beelden van verkiezingscampagnes en uithangborden, maar ook aan websites en routebeschrijvingen. De beelden die ontwikkeld zijn om ons iets te laten denken, voelen of doen zijn goed overdacht ontworpen. Ze spelen in op ons onbewuste door symbolen, kleuren en archetypen in te zetten die wij allemaal in ons onbewuste met ons meedragen.
Een belangrijke groep beelden die je beïnvloeden zijn de zogenaamde subliminale boodschappen. Beelden die slechts heel kort zichtbaar zijn, enkele milliseconden. Je bewuste neemt deze beelden niet op, maar ze kunnen je onbewuste wel beïnvloeden. Om in de voedsel vergelijking te blijven: de beelden die beïnvloeden, zijn als de mars bij de kassa, voor dat je het weet is ‘ie betaald en op.

Clichés
Van de beelden die we tegenkomen valt een overgrote meerderheid in de categorie van het cliché.  De zoveelste schnitzel bijvoorbeeld of salade met geitenkaas en honing.  In de wereld van het beeld kun je denken aan zonsondergangen en twee handen die elkaar schudden. De cliché beelden worden meer of minder interessant in een andere context of vormgeving. Een zonsondergang is heel mooi als  je met je lief op vakantie over de zee uitkijkt, maar wordt een draak in de gemiddelde powerpoint presentatie.

Smaak en schoonheid
Een probleem bij beelden is dat er vaak wordt verwezen naar smaak. Om snel gekozen, makkelijke en hypercliché beelden goed te praten wordt al snel gezegd, ja maar… dat is gewoon mijn smaak. Nu wil ik niet zeggen dat er zoiets bestaat als een juiste goede smaak. Gelukkig verschillen smaken anders ging de wereld er een beetje uitzien als een communistische staat in hoogtijdagen.
Maar er is wel zoiets als schoonheid. Uit onderzoek is gebleken dat een ervaringen van schoonheid voor ieder door andere beelden kan worden opgeroepen, er is dus niet zoiets als een  universele handleiding voor het maken van mooie beelden. Wel is uit onderzoek gebleken dat de meeste mensen symmetrische beelden mooier vinden dan niet symmetrische beelden en dat beelden met patronen die zich steeds herhalen (een fractal) het welzijn van mensen zelfs kunnen beïnvloeden. Schoonheid als medicijn dus.

Kiezen van beeld… waarde toevoegen
Omdat de beïnvloeding van beelden zo groot is hoop ik dat we in de toekomst eenzelfde debat kunnen gaan voeren over beeld als over eten. Van fabrieksvoer en fastfood is er daar steeds meer aandacht voor eerlijk, biologisch en echt.

Echte en eerlijke beelden zijn in alle categorieën van de beeldenwereld te vinden.  Er zijn voorbeelden van prachtige websites die overdacht zijn, eerlijk en passen bij de inhoud van het verhaal. Clichés kunnen op een fantastische manier worden ingezet in beeld. En veel gruwelijk lelijke beelden, kunnen je zo raken dat je er anders door naar de wereld gaat kijken.

Eerlijke, echte en verdiepende beelden zijn beelden die passen bij de inhoud, die diepgang hebben omdat ze met veel aandacht op de wereld gezet zijn en die je bewegen.

Hopelijk  hebben de beelden die ons in te toekomst gaan beïnvloeden vaker bovenstaande kenmerken. Misschien goed om een keer bij stil te staan bij het kiezen van een beeld voor je volgende website, powerpoint of blogartikel.

Ontmoeten deel II

Een collage van inspiratie voor ontmoeten in de werkcultuur

De afgelopen maanden hebben we ons verdiept in de mysterieuze wereld van het “ontmoeten”. Inmiddels is er een expositie over ontmoeten, ontwikkelden we werkvormen om te gebruiken in ontmoetingen en is er op 30 maart een tweede open seminar over ontmoeten.
Ontmoeten als thematiek onderzoeken is tegelijkertijd onbegonnen werk en mateloos interessant. Door de veelheid van verschillende personen, omstandigheden en doelen van de ontmoeting kun je alleen fragmenten pakken van de inhoud en betekenis van verschillende ontmoetingen. In de expositie, de seminars en de werkvormen gaan we uit van deze kleine fragmenten. Het geheel van al die fragmenten kan toch weer een nieuw beeld opleveren over de waarde van ontmoetingen.

Vandaar nu een tweede collage van ontmoetingen, als inspiratie voor ontmoetingen op de werkvloer. Gebaseerd op drie willekeurig gekozen kunstenaars en hun werk dat weer nieuwe fragmenten oplevert om naar ontmoetingen te kijken.

Martin Kippenberger geeft met zijn installatie ‘The Happy End of Franz Kafka’s Amerika’ (1994) een bijzondere kijk op ontmoetingen. Het kunstwerk is gebaseerd op het laatste hoofdstuk van het onafgemaakte boek ‘Amerika’ van Franz Kafka. De hoofdpersoon die door heel Amerika heeft gereisd solliciteert in dit hoofdstuk bij ‘the biggest theatre in the world’ waar ‘iederereen welkom is’. In ‘The Happy End of Franz Kafka’s Amerika’ zet Kippenberger Amerika neer als het land van de kansen als een grote werkgever met duizenden tafels met stoelen waaraan sollicitatiegesprekken worden gevoerd. De meubelstukken staan op een groot groen speelveld, als een competitieve arena. Het is een spel dat gespeeld wordt tussen winners en verliezers, tussen mensen die zoeken en zij die hebben waarnaar gezocht wordt.
Door het werk van Kippenberger ga je beter kijken naar een ontmoeting die veel voorkomt in organisaties en die veel impact kan hebben op de betrokkenen. De verschillende opstellingen met tafels en stoelen zorgen ervoor dat je je scenes kunt voorstellen van hoe een ontmoeting verlopen kan zijn. Je kunt je verplaatsen in het moment van het zitten in een stoel. Welke rol zou je daarin hebben?

Een ander voorbeeld van ontmoetingen in een kunstwerk vind je in de schuttersstukken uit de 17e eeuw. Met als bekendste voorbeeld natuurlijk ‘De Nachtwacht’. Een ander prachtig voorbeeld is ‘Maaltijd van de officieren van de Sint-Jorisschutterij’ van Frans Hals (1616). Frans Hals heeft heel treffend de hiërarchie binnen het officierskorps weergegeven.
De kunsthistoricus E.H. Gombrich schrijft hierover: ‘Hals wist van meet af aan hoe hij de sfeer van het vrolijke gebeuren diende weer te geven en ook hoe hij leven moest brengen in een dergelijke ceremoniële groep zonder te veronachtzamen dat het doel was elk van de twaalf leden zo overtuigend mogelijk voor te stellen dat we het gevoel hebben ze al eens te hebben ontmoet: van de statige kolonel die aan het hoofd van de tafel zit en het glas heft tot en met de jonge vaandrig aan de andere kant die geen plaats is toegewezen, maar die ons vanaf het schilderij aankijkt als wilde hij dat we zijn prachtige kleding bewonderen.’

Wat Gombrich heel mooi verwoordt is dat we kijken naar een groep, waarin bepaalde verhoudingen een rol spelen, maar waarin ook de eigenheid van de verschillende personen een rol speelt. Het is alsof door het vastleggen van een moment (een ontmoeting) je inzicht hebt gekregen in de dynamiek van de groep. Het is interessant je voor te stellen wat het vastleggen van een moment van ontmoeten en daar vervolgens aandachtig naar kijken ook in deze tijd zou kunnen opleveren voor teams en organisaties.

De voorstelling ‘While we were holding it together’ van Ivana Muller benadert het thema ontmoeten vanuit het kijken naar ontmoetingen als toeschouwer. In de voorstelling worden beelden gemaakt die continu veranderen, afhankelijk van wie er naar kijkt en hoe diegene kijkt. Zien we een rockband op tournee? Een picknick in het bos? Een hotelkamer in Bangkok? We kijken, verbeelden en herontdekken terwijl we zoeken naar wat verborgen is en wat we willen zien. De ontmoetingen die plaatsvinden op het toneel veranderen constant in perceptie en betekenis. Recensent Hans van Dam in het Rotterdams Dagblad: ‘It is all done very cleverly, but as an audience member one must also be an enthusiastic fellow researcher in order to let it work. This makes the spectator’s role almost as arduous as that of the motionless performers.’

De ontmoetingen die hier worden verbeeld zijn ontmoetingen uit werk en leven. Ze confronteren je met je eigen verantwoordelijkheid voor de betekenis en waarde die je er uit haalt. Letterlijk kijken naar ontmoetingen binnen organisaties zou waardevolle informatie kunnen opleveren. Wat zie je nou echt?

Seminar: generatieve werkontmoeting

Expositie Ontmoeten Maliebaan45

← Older posts